BRASIL 2011. d) DUNA ETA AINTZIRAK (eus)

Apirila hasieran Brasilgo ipar kostara joan ginen, Fortaleza eta Belem artean, hondarra eta euri tantak pilatzen diren ingurua duna eta aintzira paisaia miresgarria eskeiniaz.

JERICOACOARA

Bihotz itxurako Laguna Coraçao.

     Jericoacoaran, Ceara estatuko itsas-bazterreko herri turistikoan, kale guztiak hareazkoak dira hondartzan amaitzen direlarik, non argazkiko Duna do Por do Sol hau aurkitzen dugun.

     Ilunabarrean jendea hondarrezko mendira igotzen da eguzki-sarreraren ikuskizun koloretsua begiztatzeko, eguzkia itsaso eta zeru ertzean agurtuaz.

     “Jeri” KiteSurf-a praktikatzeko mundu meka edo gunea da, hau da, haizeak kometa baten bidez bultzatuaz surf taula baten gainean irrist egiten den iharduera.

     Egun batean Laguna Paraisoko bazterrak kayakean miatu nituen, ipurmasaileko forunkuloak damutu arazi ninduen arren.

 








      Ba garagardo batekin erlaxatu beharko naiz, oinak uretan eta ipurmaisaila aulkitik kanpo.

Jeri-ko itsasargi azpian dagoen Pedra Forada arroka, eta itzuleran milaka libelula edo sorgin-orratz.

Agur Jericoacoara, bagoaz itsasbazterretik mendebalderuntz duna eta aintziretatik zehar.

LENÇOIS MARANHENSES

     Lençóis Maranhenses-eko parke nazionala Maranhâo-ko estatuan kokatzen da, eta gure AmaLurreko beste bazter miresgarri bat da, batzuentzat Eden brasildarra. Lençóis Maranhenses-ak, edo Maranhâoko sabanak, harea zurizko desertu brasildarra dira, gure planetako desertu euritsuena izatearen berezitasuna duelarik. Ekaina eta iraila bitarteko euriteek 155.000 desertu hektarea paraje liluragarri bihurtzen dute. Dunetako sakonuneetan ur gezezko milaka aintzira eratzen dira haraino iristen diren turista gutxiren gozamenerako.





     Sasoi lehorrean zehar putzu gehienak desagertu eta ohiko desertu paisaia bilakatzen da. Baina euriteak itzultzen direnean berriz ere bete egiten dira, bizitzaren miraria itzultzen da, eta arrainak, krustazeoak eta dortokak agertzen dira ia nola jakin gabe miraria bailitzan.





      Lençóis-ak ezagutzera joateko sasoi hoberena ekainetik irailera da, euri denboraldia bukatu eta aintzirak beteta daudenean. Irailetik urte bukaera bitarte euri gutxi egiten du, horregatik aintzirak lehortzen doaz gehienak urik gabe geratuaz. Urtarrilean euria hasten du, indartsu otsailetik maiatzara bitarte, putzuak betetzen doazelarik. Gu apirilean egon ginen eta bainuez atsegin hartu ahal izan genuen.

     Norbaitentzat zeruaren parekoa denaren argazki batzuk doazkizue hemen.

Aintzira batzuk urdin turkesa kolorekoak dira eta beste batzuk berde esmeralda.

     Eskualdetik turismo-hegazkin hegaldia lortu genuen Arantxa Marco bidai aldizkarietako kazetariari esker. Ur gezezko aintzirez betetako desertuaren aireko bista laburra izan arren ikusgarria ere izan zen.

Vassouras, arrantzaleen etxe berriak.

     Barreirinhas hiritik ibaian behera abiatu ginen motordun ontzi batean desertuaren ekialdeko mugan zehar. Vassouras-en geratu ginen, Lençois txikietako hareak irentsia zuen arrantzaleen herrixka. Hori bai, alboko zuhaitzetan animalia ugari bizi ziren: tximinoak, lertxunak, loroak, etab.








     Ibaian behera jarraituaz, ibaia eta itsasoaren arteko hondartza mihian Cabure herrixka aurkitzen da, bertan oinarrizko zerbitzua eskeintzen duten ostatu batzuk daudelarik. 3 egun egon ginen hemen, lehenengoa botata, bigarrenean esploratzaile eta hirugarrenerako nahikoa ikusia genuen.

     Hona ez da linea elektrikoa iristen eta bizitza oso oinarrizkoa da, sostengua arrantza izanik. Jendea hondar artean bizi da, haize-harea arnastu eta harearekin jaten du espezia moduan. Gizakia ingurura egokitzen da.

BRASIL 2011. c) CHAPADA DIAMANTINA (BAHIA) (eus)

                     @hispano

Hondartza inguruaz aspertzen hasiak ginenean barnealdeko mendietan zirku jaialdi bat zegoela jakin genuen eta haruntza abiatu. Asfalto errepidea utzi eta pistaz 30 km eginaz, hantxe zegoen bide bukaeran mendiez inguraturik Circo do Capao; eta honek zer egiten du hemen?

 "II Festival Internacional Diamantino de Circo" 

Nazioarteko artistek ikuskizunak eskeini zituzten 5 egunez lagun giroan.

     Brasilgo Bahia estatua hondartzengatik ezaguna den arren, mendiak ere badaude barnealdean, eta ederrak gainera. Brasilen chapada deitzen zaie mendi lerroei eta Bahiako mendi hauetan diamante minak zeudenez Chapada Diamantina izena hartu zuen, orain parke nazional bihurtua.

     Bahiako ibai garrantzitsuenak hemen jaiotzen dira, Paraguaçu ibaia Salvador hiriburuan itsasoratzen dena eta "de Contas" ibaia Itacaren itsasoratzen dena, rafting gida ikastaroa eman nuen ibaia.

     Quartzita mendigunea higatuaz dorre itxurako mendiak sortu dira, Morro izenekoak. Argazkiko hau 1418 metrotako Morrao mendia da, haruntza goaz!

Morrao (1418m) mendi tontorrean kontenplazioa.

     Eta Morrao dorre honen azpian Aguas Claras ur putzu ederrak, gozamenezko paisaia eta momentuak.

     Vale do Capao bailara asko gustatu zitzaigun, eta herrixka jende interesgarriz betea zegoen: zirkokoak, musikariak, artisauak, cappoeira-lariak, batukadakoak, etab. Gainera herrixkatik eguneko irteera edo txango asko egin zitezkeen putzu, mendi eta urjauzietara (Fumaça, Purificaçao, Morrao, Aguas Claras, etab).

Capoeira etxean logelako balkoian bidai memoriekin lanean.

     Arrazoi hauengatik bertan denboraldi bat geratzea erabaki genuen, eta Casa da Pedra etxe honetan logela bat alokatu hilabete batetarako.

     Ni blog honetan lanean eta Sugan aldizkarietarako bidai artikuluak idazten. Etxeko beheko solairuan Capoeira Angola entrenamenduak egiten ziren etxearen jabe Mestre Bartelo-rekin. Gustura parte hartu nuen entrenamendu hauetan.






     Brasilen inauteriak oso ospetsuak dira. Ikusgarrienak Rio de Janeiro eta iparraldeko Olinda hirietan. Bahiako Salvadorren aldiz, kaleko festa eta jende pilaketagatik ezaguna, galdetzen genuen jende gehiengoak esaten zigun gauza desatsegin asko zituela (jende gehiegi, zikina, ukipen fisikoak, lapurretak, etab.), eta giroa sanoagoa aurkitzen ginen Capao herrixkan egongo zela. Hala bada, bertako inauteriak ospatzen geratu ginen.

     Cachoeira Fumaça urjauzia etxetik 2 ordu oinez ibiliaz aurkitzen genuen, bromelia, orkidea eta kaktusen artetik paseaz.

     380mko erorketa askearekin Brasileko altuena omen da.

  VALE DO PATI

     Mendi irteera gogorrago bat egin nahian motxila handia bizkarrean hartu eta bakarrik abiatu nintzen Pati bailarara 4-5 egunetarako.




     Vale do Pati bailarako ibilaldia omen da Brasilgo ederrenetarikoa. Harkaitzak quartzita arroxezkoak eta mendi magalak mato atlantiko basoak estalia. Ezkutatua eta sarbide mugatuarekin (ez baitago ibilgailuentzako inolako biderik), lehen biztanleak XX.mende hasierako lehorteetatik ihes eginaz etorri ziren. Kafe landaketekin 2000 biztanle izatera iritsi zen, baina gaur egun 50 biztanle besterik ez dira bizi. Jatorrak dira, eta beraien etxeetan ostatua eskeintzen dute.

     Bertatik eguneko irteera asko daude urjauzi, mendi, putzu eta kobetara (Funil urjauzia eta putzua, Castelo dorre-mendia eta koba, Cachoeirao urjauzia...).

     Hauxe da Cachoeirao 300 m-tako urjauziaren goitiko ikuspegi zoragarria. Ibilaldi zirkularra euri zaparradaren ondoren egin nuen kolore gorriko urak zeharkatuaz eta orientabide gaitasuna jokuan jarriaz, gida gabe eta bakarrik bainindoan. Urjauziak urez gainezka harkaitz barrutik irtenaz, ikusgarria.

     Hurrengo egunean Cachoeirao beraren azpitiko ibilaldia egin nuen ibaiko harkaitzetatik igoaz. Euria geratu zenez ur emaria ere izugarri gutxitu zen. Hala ere 300m-tako ur hariek saritu ninduten eta beheko putzu gorrian bainu larrubizigarria hartu.

     Hauxe da Pati bailarako Morro do Castelo quartzitazko gaztelu dorrea. Iluntzea ikusi eta Casteloko koban egin nuen lo gau batean. Argazkian ikusten da ibaiak ur bizi asko zeuzkala, eta ni kayakik gabe...  Perura iritsi arte itxoin beharko dut hortarako.

     Chapada Diamantina agurtu, guretzako Bahiako leku gustukoena, eta Salvador hiriburura itzuli ginen. Pelourinho auzotik bisita, asteartetako festan batukadak ikusi eta hegazkinean Brasil iparraldera joan ginen, duna eta aintziretara.

BRASIL 2011. b) ITACARE (BAHIA, eus)

                  @hispano

Urtarrilaren 7an iritsi ginen Bahía estatuko kostan dagoen Itacaré herrira, hemen etxe bat alokatu eta hilabete terdi geratu ginelarik. Río de Contas ibaia 500 km baino urrunago dagoen Chapada Diamantina mendietan jaio eta Itacarén itsasoratzen da azken kainoia 28 km faltan igarotzen duelarik Taboquinhas herrian, 6 ur bizi sortuaz.

                  

     Itacaré herria duela 10 bat urte eman zen ezagutzera, errepidea egin zutenean. Hondartzez eta surfeatzeko olatuz inguratua, gune turistiko ezagun bilakatzen ari da. Hondartza eta ibaia, horixe da bilatzen genuena!

     Argazkian ikusten dena auzoko Praia Coroa da, ibaiko hondartza, eta atzean itsas-argia. Arratsaldero Praia Coroa-ra jende asko hurbiltzen zen iharduera fisikoetan aritzera.

IHARDUERA FISIKOAK

     Nola ez, futbola nagusi zen, eta Brasilen modan dagoen kategoria emakumeen futbola. Argazki honetan ikusten da nola aitak seme-alabei bere futbola jainkoa aurkezten dien, eta entrenamenduan jarri genero diskriminaziorik gabe. Eta baloia, beraien jainkoaren semea?

     Eskerrak ume batzuk beste iharduera batzuetan ari diren taularekin irrist eginaz. Argazkiko hauek agian Jesus surflariaren jarraitzaile egingo dira... geroxeago ulertuko duzue.

     Ni volei-praian aritu izan nintzen (2x2), batzuk dominginho igande arratsaldeetako giroaz disfrutatu nahi zutelarik. 

 
     Ur-lasaietako K1 kayak eta C1 kanoan ere ibili izan nintzen “Asociaçao de Canoagem Itacaré”-tik atereaz, ibaian mareekin jolastuaz. 
     Hemen kanoa asko praktikatzen da: ume, emakume, agure zein Brasilgo txapeldunak. Argazki honetan batzuk kanoan dabiltza besteak Ponta do Xareutik eguzkiari bihar-arte esaten dioten bitartean. 

HONDARTZAK

     Itacaren hondartza dexente daude eta olatuak konstanteak urte osoan zehar. Munduko surf kopa hemen ospatu izan da eta surflari freakyz beteta dago. Argazkiko honek bere hobby-arekin jarraitzeko surf taulak alokatzen ditu Açai saltzen duen bitartean. Açai Amazonetan jaiotzen den fruitua da. Mermelada hotz moduan hartzen da granola eta bananarekin, goxoa-goxoa.

     Itacareko kosta palmeraz jositako hondartza ederrez beteta dago: Tiririca, Puntal, Prainha, etb. Argazkiko hau Jeribucaçu hondartza da.

     Hondartza hauetara iristeko “trilha” (=bidexior) ugari daude `Mato Atlantikoan’ zehar. Hauxe da Brasilgo kosta osoan zabaltzen zen baso tropikal euritsua, bertan Amazonetan baino flora espezie gehiago aurkituaz. Itacaren oraindik Mato Atlantikoa dagoen arren, gaur egun baso honen azalera oso murriztua dago.

     Jeribucaçura iristeko manglare koloretstu honetatik pasa ginen oinez itsas-marea baxuan. Manglarea da ur gazi eta geza elkartzen diren lekuetan jaiotzen den baso berezia, ageriko sustraiez betea.

     Hemen ikusten dena “Jangada” bat da, kanoa, arrauna eta belaontzi arteko bertako untzia, arrantzurako tresnekin prest. Atzean emakumea garraiorako burua erabiliaz. Eta ni untzian ibiltzeko gogoz…

UR BIZIAK

     Inguruan rafting-a praktikatzen da, 28 kmtara dagoen Taboquinhas herriko ur bizietan. Harri-ama kainoi beltza eta 6 ur bizi III+ mailakoak. 




     Ni Planeta Rafting-ekoekin aritu nintzen, giden gehiengoak Taboquinhaseko beltzak zirelarik. Tristea plastikozko kayakik ez zegoela Río de Contas-en, eta segurtasuna kanoraftetan egiten zen.

     Hemen rafting gida ikastaroa eman nien 6 pertsonei. Ikastaroan gaitasunak (rafting teknikak, tripulazioaren erabilpen eta entrenamendua, larrialdi eta erreskate teknikak) eta ezagutzak (ekipamendua, segurtasun eta larrialdi prozedurak, ur bizien teoria, lidertasuna eta ibai seinaleak) landu genituen teorikoki eta praktikoki. 




     Ondoren nazioarteko rafting federazioaren izenean (IRF=International Rafting Federation) ebaluatu eta titulatu nituen. Nire 2 lan mundu profesionalak elkarturik: hezkuntza eta ibai gida.

JESUSEN ELIZAK

     Argi dago erlijioa Brasilen ez dela 2 hormen artean trinko dagoen zerbait. Kristautasunaren instituzio mota asko daude, “igreja”, eta guztietan meza ordua kontzertu ordua da, eta badirudi bozgorailuak bolumen altuenean jarriaz, arimak ere goratuko direla Jesusen albora. Argazkiko hauxe da tipikoenetako bat, kitarra, bateria eta bozgorailuarekin altu.

     Kartel honetan “Bola de Neve” elizaren egitaraua daukagu, asteko sei egunez konpromezuak… nahi izanez gero. “Jesus a onda perfeita” da beraien lema, hau da, Jesus olatu perfektua. Aldarean surf taularekin Jesus surflaria gurtzen dute, bolumen altuenean kitarra eta bateriaz, alboan letrak karaoke moduan “Jesus me de seu amor, Aleluya Aleluya” ozen kantatuaz.

     Eta aldare aurrean jendea erabat senetik irtenda dantzan, inprobisatuaz guztia emanaz, estasiatuta. “Eskerrikasko kolonizazioa Jesusen izena guregana ekartzeagatik” esango dute.

     Argi dago gizabanako bakoitzak jainko pertsonal bat daukagula barruan, aurkitu egin behar ordea, horixe da kontua.

PEDRA DO SABIA + KAKAOA

      Txangoa Vincent eta Carolinaren untzian hasi genuen Itacareko Porto da Balsa-tik Contas ibaian gora abiatuaz. Helmuga: Fazenda do Cacao Pedra do Sabia.

     Maya zibilizazioan ezaguna zuten kakao edaria baina suitzar batek osagai batzuk gehituaz gozotu eta gaur egungo txokolatea egin zuenean, orduan elixir bilakatu zen mundu osoan. 
      Amazonetan aurkitutako kakao zuhaitz hazia Itacare inguruetan landatu eta ikusi zuten oso ondo hazten zela.  XX. mendean kakao hazienda edo fazendaz bete zen Rio de Contasetik exportatuaz. Landaketa hauetako Coronelak aberastu egin ziren, baina duela hamarkada gutxi `vassoura de bruixa’ gaitzak kakao zuhaitza jo eta produkzioa geratu egin zen, eta fazenda asko laga.

     Gaur egun fazenda hauetako batzuk berriztatzen ari dira, eta turismora bideratu kakaoaren prozesua erakutsiaz. Fazenda de cacao Pedra do Sabia da hauetako bat, ibai bazterrean alojamendu ederrekin.

      Pistako eliteko 3 kanoisten aita den Nel-ek kakaoaren prozesua erakutsiko digu: Hauxe da kakao fruitua. Matxetearekin ireki eta bulba freskoak aurkituko ditugu.

     Ondoren bulba hauek lehortu egin behar dira; horretarako teilatu mugikor batzuk dauzkate eguzkitan lehortzeko baina euria egiten duenean estaltzeko. Azkenean kakao lehorra txikitu egiten da kakao-hautsa lortuaz.

PORTO DA BALSA

     Porto da Balsa da Itacareko kaietako bat Contas ibai bazterrean. Azken astean bertan bizi izan nintzen Vincent eta Carolinarekin, argazkiko etxe urdinean. Hemen hutsegite handi bat egin nuen, nire bizitzako argazki guztiak ezabatu nituen ordenagailutik, 7000 argazki, eta kopiarik egin gabe#!.#!

     Kai honetan dago pistako piragua elkartea eta bertatik ateratzen nintzen ibaian gora eta manglareak exploratzera. Bukaeran ordea, ezin nintzen eseri ere egin ipurdi masailean atera zitzaidan forunkuloa zela eta, azaleko bakteria grano handi moduan. Hiru hilabetez edukiko nuen forunkulo desatsegin hau, ia ezin eseririk. 

     Etxe azpian suge hau agertu zen eta ikusminez jendea urreratu. Oldarkor zegoen eta tipo honek lepotik heldu nahi izan zionean, zazta! horzka egin zion eta sugea airetik bota zuen Vincent eta nigana… Sustotxoa!   


     Eskerrak konstriktorea den eta ez pozointsua. 2. saialdian oratu zuen, sugeak honen besoari birak eman eta inguruko etxeetan bere heroitasuna erakusten ibili zen, pixkat mozkortuta, kanoa elkarte ondoan askatu zuen arte.

YEMANJA

     Brasilen guztia nahasten da, 
                     “tudo mixturado”.

     Otsailaren 2an Carmen Birjinaren eguna ospatu zen, arrantzaleen eguna. Afrikar esklabuetatik sortutako Candomble erlijioan Yemanja da uretako orixá edo jainkosa, eta egun honetako protagonista. Yemanjaren irudia itsasontzian ekarri eta prozesioan eraman zuten kofradiaraino batukada batek animatuta.

  Kofradian afrikarren ondorengoek arrantzaleen antzezpen bat egin zuten

djembe eta tinba tanborren soinuekin.

     Bukaeran Candomble erlijioko Orixa koloretsu batzuk atera ziren (Orixás=Jainkoak edo gertakari naturalekin lotutako funtsezko espirituak).

     Brasilen “tudo mixturado”. Arraza eta kolore ezberdinak nahasten dira: natibo marroixkak, afrikar beltzak eta portugaldar txuriak. Erlijio ezberdinak nahasirik, animistak, candomblea eta kristautasuna. Herrialde osoan egunero jaten duten plater egina (PF=prato feito) ere “tudo mixturado” jaten dute: arroza, feijoao = babarrunak, entsalada, farofa=juka=manioka eta haragi puska. Eta prozesioa ere nahasirik, kristau ama birjina, candomble orixak eta “bunda” edo ipurdi brasildarra, “tudo mixturado”.

Aiba labirjen! Yemanja birjinaren bunda agerpena!